Edukacja matematyczna w przedszkolu ma przygotować dzieci do posługiwania się pewnymi pojęciami matematycznymi, do zrozumienia których dochodzą poprzez samodzielne działanie.
Przedszkole odgrywa znaczącą rolę w rozbudowywaniu matematycznej sfery pojęciowej dziecka. Edukację matematyczną dzieci w wieku przedszkolnym należy widzieć szeroko. Musi być połączona z kształtowaniem odporności emocjonalnej, ćwiczeniami pewnych umiejętności matematycznych oraz z intensywnym rozwojem. Wiek przedszkolny jest szczególnym okresem w rozwoju dziecka z uwagi na sposób poznawania rzeczywistości dokonujący się poprzez swobodne zdobywanie doświadczenia i mimowolne uczenie się, oraz ze względu na środowisko wychowawcze domu i przedszkola. Najważniejsze w edukacji matematycznej są osobiste doświadczenia dziecka. Stanowią one fundament, z którego dziecko konstruuje pojęcia i umiejętności. Jeżeli doświadczenia te są dobrane indywidualnie do potrzeb i możliwości dziecka, to przyczyniają się także do rozwoju myślenia i hartowania dziecięcej odporności.
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego jasno określa cele, które służą wspomaganiu rozwoju dzieci w zakresie kształtowania pojęć matematycznych uwzględniając ich potrzeby i możliwości rozwojowe oraz uwarunkowania środowiskowe. Ich realizacja odbywa się w określonych obszarach edukacyjnych. Punktem wyjścia do określenia kompetencji matematycznych dziecka są cele i treści zawarte w programie nauczania.
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego określa, jakie umiejętności powinno posiadać dziecko kończące przedszkole i rozpoczynające naukę w szkole podstawowej:
1) liczy obiekty i rozróżnia błędne liczenie od poprawnego;
2) wyznacza wynik dodawania i odejmowania, pomagając sobie liczeniem na palcach lub na innych zbiorach zastępczych;
3) ustala równoliczność dwóch zbiorów, a także posługuje się liczebnikami
porządkowymi;
4) rozróżnia stronę lewą i prawą, określa kierunki i ustala położenie obiektów;
w stosunku do własnej osoby, a także w odniesieniu do innych obiektów;
5) wie, na czym polega pomiar długości, i zna proste sposoby mierzenia: krokami, krokami, stopa za stopą;
6) zna stałe następstwo dni i nocy, pór roku, dni tygodnia, miesięcy w roku.
Rozwijanie zdolności matematycznych dzieli się na kilka etapów.
Dzieci trzyletnie nabywają w przedszkolu umiejętność posługiwania się określeniami położenia przedmiotów w przestrzeni, kierunku (w przód, w tył, do góry, w dół), przyswajają określenia czasu (długo-krótko), podejmują próby klasyfikowania przedmiotów oraz gromadzą przedmioty mające wybraną wspólną cechę (wielkość, kształt, kolor, przeznaczenie), porównują liczebność zbiorów (dużo - mało, tyle samo), oraz posługują się liczebnikami: jeden i dwa.
Dzieci czteroletnie rozróżniają, porównują i nazywają położenie przedmiotów w przestrzeni, kierunek i długość, przyswajają określenia czasu, klasyfikują przedmioty, porównują liczebność (równo, mniej, więcej), posługują się liczebnikami głównymi (jeden, dwa, trzy, cztery).
Dzieci pięcioletnie i sześcioletnie coraz dokładniej rozróżniają, porównują i nazywają położenie przedmiotów w przestrzeni w odniesieniu do siebie (na prawo, na lewo, naprzeciw), kierunek (w prawo, w lewo), długość mierzoną miarą dowolnie obraną, nazywają dni tygodnia oraz pory roku, klasyfikują przedmioty, porównują dwa zbiory różnych przedmiotów przez łączenie w pary po jednym elemencie z każdego zbioru (zbiory równoliczne i nie równoliczne), liczą elementy zbioru do 10 oraz posługują się liczebnikami porządkowymi. Ostatnim etapem jest praktyczne zaznajomienie z dodawaniem liczb oraz działaniem odwrotnym – odejmowaniem.
Zabawy i gry dydaktyczne spełniają ogromną rolę w rozwijaniu kompetencji matematycznych tych dzieci. Kształtują pojęcia matematyczne, pomagają dzieciom w zdobywaniu doświadczeń w zakresie działań matematycznych, ćwiczą technikę rachunkową, umożliwiają zrozumienie trudnych pojęć matematycznych, pozwalają na samodzielne wyciąganie wniosków z przeżywanych sytuacji.
Ważnym elementem w uczeniu się matematyki przez dziecko w wieku przedszkolnym jest zdolność do rozumienia sensu kodowania i dekodowania informacji. Kodowanie i dekodowanie odbywa się, od samego początku na wysokim poziomie uogólnienia i wymaga operacyjnego rozumienia na poziomie konkretnym.
Ćwiczenia wspomagające edukację matematyczną dzieci w wieku przedszkolnym:
a) Doskonalenie umiejętności rozpoznawania kierunków przestrzennych – kształtowanie pojęć typu "przed, za, pod, obok, nad, na górze, na dole" umożliwiających zlokalizowanie położenia danego przedmiotu,
b) Doskonalenie orientacji w przestrzeni – określanie położenia przedmiotów w przestrzeni oraz położenia przedmiotów w stosunku do siebie nawzajem (ćwiczenia typu: gdzie leży lalka, czy krzesło stoi obok czy za stołem itp),
c) Orientowanie się w schemacie ciała - nauka rozpoznawania prawej i lewej strony ciała oraz różnych jego części,
d) Kształtowanie pojęć wielkościowych – porównywanie wielkości przeciwstawnych poprzez porównywanie długości różnych odcinków, ważenie woreczków o różnym ciężarze, przelewanie wody do naczyń o różnej objętości,
e) Szeregowanie przedmiotów – porządkowanie przedmiotów według wielkości, koloru, kształtu, tworzenie zbiorów przedmiotów ze względu na daną cechę (układanie klocków, korali itp),
f) Poznawanie figur geometrycznych – rozpoznawanie kształtów, dzielenie ich na części i ponowne składanie, porównywanie różnorodnych kształtów itp (zabawy konstrukcyjne typu układanie klocków, ich segregowanie według określonej cechy, obrysowywanie figur, wycinanie),
g) Kształtowanie pojęcia liczby – wymienianie liczebników w odpowiedniej kolejności, uświadomienie, iż każda cyfra jest większa od poprzedniej i mniejsza od następnej,
W zdobywaniu doświadczeń matematycznych ogromne znaczenie ma trening, który rozwija umiejętności dziecka i pozwala mu pokonać kolejne etapy liczenia. Organizowane sytuacje dydaktyczne sprawiają, że ćwiczenie dziecięcego liczenia poprzez różnorodne zabawy umożliwiające manipulowanie oraz wykorzystanie każdej życiowej sytuacji do wzbogacania liczby doświadczeń matematycznych bardzo pomaga w zdobywaniu kompetencji intelektualnych do uczenia się matematyki i owocuje wysokim stopniem przyswojenia przez dziecko pojęć i umiejętności matematycznych.
Bibliografia:
- E. Gruszczyk-Kolczyńska, E. Zielińska, Dziecięca matematyka. Metodyka i scenariusze zajęć z sześciolatkami w przedszkolu, w szkole i w placówkach integracyjnych, WSiP, Warszawa 2000
- E. Gruszczyk-Kolczyńska, E. Zielińska, Dziecięca matematyka. Książka dla rodziców i nauczycieli, WSiP, Warszawa 1997
- E. Gruszczyk-Kolczyńska, E. Zielińska, Wspomaganie dzieci w rozwoju zdolności do skupiania uwagi i zapamiętywania, WSiP, Warszawa 2005
- Praca zbiorowa pod redakcją E. Gruszczyk-Kolczyńskiej, Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz edukacja matematyczna dzieci w ostatnim roku wychowania przedszkolnego i w pierwszym roku szkolnej edukacji, Edukacja Polska, Warszawa 2009
Źródła internetowe:
Opracowały:
Aneta Jędrasik, Anna Mrozik, Agnieszka Dziura