Kompetencje dzieci 4 i 5 letnich
Kompetencje dzieci 4 i 5 letnich
W literaturze pedagogicznej możemy znaleźć różne określenia kompetencji. W. Okoń określa je jako „zdolność do osobistej samorealizacji” ³, która jest rezultatem procesu uczenia się. Można zatem powiedzieć, że odkrycie naturalnych kompetencji u dziecka jest pierwszym krokiem do rozwijania tych, które ma słabiej rozwinięte. M. Czerepaniak -Walczak uznaje, że kompetencją jest „szczególna właściwość, wyrażająca się w demonstrowaniu na wyznaczonym przez społeczne standardy poziomie umiejętności adekwatnego zachowania się oraz przyjmowania na siebie odpowiedzialności za nie.”
Można zatem powiedzieć, że istotą kompetencji jest zbiór tego, co dziecko umie robić. Odkrycie i zdiagnozowanie kompetencji pozwala na świadomą działalność dydaktyczną nauczyciela. Owa wieloaspektowa, wielokierunkowa aktywność, zapewniająca stopniowe i naturalne uczenie się kolejno czynności prostych, później złożonych i prowadzących w długofalowej perspektywie do internalizacji kompetencji kluczowych, przebiega w czterech integralnych obszarach rozwojowych dziecka. W odniesieniu do każdego z nich przedstawiono w podstawie programowej efekty kształcenia:
|
FIZYCZNY
Obszar rozwoju dziecka |
|
POZNAWCZY
Obszar rozwoju dziecka
|
|
EMOCJONALNY
Obszar rozwoju dziecka
|
|
SPOŁECZNY
Obszar rozwoju dziecka
|
Rys.1. Sfery rozwoju dziecka w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej z 14 lutego 2017 roku
Edukacja w przedszkolu nastawiona jest zatem na całościowy rozwój dziecka. Holistyczny charakter ma również opis kompetencji kluczowych, który odpowiada wizji współczesnego świata postrzeganego jako całość niedającą się sprowadzić do sumy części. Poszczególne składniki podstawy programowej oraz budowanego na jej fundamencie programu wychowania przedszkolnego powinny funkcjonować jak puzzle – trudno połączyć ich elementy, jeśli nauczyciel – zanim wybierze strategię składania kompozycji (działania racjonalnie rozłożone w czasie) – nie ma przed oczyma obrazu, jaki ma powstać (celów – efektów).
Poniżej w tabeli przedstawiono umiejętności dzieci 4 i 5 letnich jakie powinny osiągnąć pod koniec roku, trzeba jednak zaznaczyć, że każde dziecko jest inne i rozwija się w swoim tempie. Dlatego nie należy stresować się tym, że pewnych umiejętności maluch jeszcze nie posiadło. Niewątpliwie już po kilku kolejnych miesiącach spędzonych w placówce przedszkolnej nie będzie miało problemu z takimi czynnościami.
|
Obszar z podstawy programowej |
Umiejętności dziecka na koniec roku szkolnego |
|
|
Dziecko 4 letnie |
Dziecko 5 letnie |
|
|
FIZYCZNY |
-samodzielnie korzysta z toalety -myje i wyciera ręce oraz twarz (ruchy dziecka mogą być jeszcze mało płynne i mało dokładne) -potrafi ubrać się i rozebrać (ruchy dziecka mogą być jeszcze mało precyzyjne; może potrzebować pomocy) -samodzielnie spożywa posiłki -sygnalizuje gdy np. źle się czuje albo gdy potrzebuje pomocy -uczestniczy w zabawach ruchowych, rytmicznych, muzycznych, naśladowczych -wykonuje proste ćwiczenia ruchowe: biega, czworakuje, chodzi po schodach naprzemiennie, skacze na obu nogach do przodu, rzuca piłkę, kopie piłkę z rozbiegu -konstruuje, majsterkuje, buduje z różnorodnych materiałów -z zaangażowaniem wykonuje prace plastyczne -posługuje się jedną ręką podczas rysowania, wycinania, jedzenia -prawidłowego chwytu narzędzia podczas rysowania -prawidłowo koloruje, zamalowuje proste, wyraźne kontury -potrafi patrząc na wzór narysować koło, kwadrat, krzyżyk -potrafi posługiwać się nożyczkami -w miarę sprawnie sprząta zabawki i przybory po zakończonej zabawie |
-samodzielnie korzysta z toalety -myje i wyciera ręce oraz twarz (ruchy dziecka mogą być jeszcze nieco mało płynne i mało dokładne) -samodzielnie myje zęby (ruchy dziecka mogą być jeszcze mało płynne i mało dokładne) -potrafi ubrać się i rozebrać (ruchy dziecka mogą być jeszcze mało precyzyjne; dziecko może potrzebować pomocy przy zapinaniu zamka od kurtki czy guzików, poprawieniu czapki i szalika) -potrafi zawiązać sznurowadła, ale bez wiązania kokardki -potrafi jeść łyżką i widelcem (choć zdarza się, że trzyma sztućce w garści) -pije z kubka bez rozlewania -w miarę sprawnie nakrywa do stołu i sprząta po posiłku -zwykle potrafi określić swoje potrzeby (potrzebę zabawy, odpoczynku, pragnienie, głód) - uczestniczy w zabawach ruchowych, rytmicznych, muzycznych i naśladowczych -jest w miarę sprawne fizycznie: biega, czworakuje; podskakuje na dwóch i jednej nodze; staje na jednej nodze; potrafi zrobić przysiady; rzuca i łapie piłkę (utrzymanie równowagi ;ruchy dziecka mogą jeszcze nie być dostatecznie skoordynowane) -samodzielnie inicjuje zabawy, konstruuje, majsterkuje, buduje z różnorodnych materiałów -w miarę sprawnie sprząta zabawki i przybory po zakończonej zabawie -używa prawidłowego chwytu narzędzia podczas rysowania, opiera przedramię o stół, przytrzymuje kartkę drugą ręką, ręce współpracują ze sobą -rysuje szlaczki wg wzoru, koloruje niewielkie powierzchnie, podejmuje próby odwzorowywania znaków literopodobnych |
|
EMOCJONALNY |
-próbuje nazywać swoje emocje (radość, złość, smutek) -reaguje na smutek, płacz, radość osób z najbliższego otoczenia -pomaga innym w sytuacji gdy tego potrzebują -stara się radzić sobie samodzielnie w różnych sytuacjach -nie zraża się napotkanymi trudnościami i stara się je pokonywać -bez lęku rozstaje się z rodzicami -rozumie, że rodzice wrócą, akceptuje czas rozstania |
-rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje -stara się przeżywać emocje zgodnie z przyjętymi normami zachowania (choć może je wyrażać z dużą ekspresją i mogą być one jeszcze bardzo labilne) -reaguje na smutek, płacz, radość osób z najbliższego otoczenia -dostrzega, iż zwierzęta posiadają zdolność odczuwania, przejawia życzliwość i troskę w stosunku do świata przyrody -stara się radzić sobie samodzielnie w różnych sytuacjach -nie zraża się napotkanymi trudnościami i stara się je pokonywać -bez lęku rozstaje się z rodzicami / opiekunami -rozumie, że opiekunowie wrócą, akceptuje czas rozstania |
|
SPOŁECZNY |
-stara się z szacunkiem odnosić się do rówieśników w czasie wspólnych działań -stara się z szacunkiem odnosić do dorosłych, słucha i wykonuje polecenia -stara się współdziałać z rówieśnikami w czasie zabawy, prac użytecznych, odpoczynku -stara się nawiązywać relacje, współdziałać z dorosłym -stara się przestrzegać ustalonych norm i zasad zachowania -stara się przestrzegać zawartych umów -uczestniczy we wszystkich zajęciach organizowanych przez nauczyciela -używa zwrotów grzecznościowych, odpowiednio zachowuje się w różnych sytuacjach |
-stara się odnosić z szacunkiem do rówieśników w czasie wspólnych działań -stara się z szacunkiem odnosić do dorosłych, słucha i wykonuje polecenia -stara się współdziałać z rówieśnikami w zabawie, pracach użytecznych, podczas odpoczynku -stara się nawiązywać relacje, współdziałać z dorosłym -stara się przestrzegać ustalonych norm i zasad zachowania -stara się przestrzegać zawartych umów -o uczestniczy we wszystkich zajęciach organizowanych przez nauczyciela -używa zwrotów grzecznościowych, odpowiednio zachowuje się w różnych sytuacjach |
|
POZNAWCZY |
-podaje swoje imię, nazwisko -wie ile ma lat -zna nazwę grupy przedszkolnej do której należy --zna imiona kolegów i koleżanek ze swojej grupy przedszkolnej - wie w jakiej miejscowości mieszka -podaje nazwę swojego kraju -wymienia i nazywa członków swojej rodziny -nazywa charakterystyczne zjawiska atmosferyczne np. burza, deszcz, śnieg -wie, jak bezpiecznie przechodzić przez jezdnię -zna zasady zachowania się w kontaktach z obcymi -buduje proste wypowiedzi poprawne gramatycznie i logicznie -mówi wyraźnie, jego wypowiedzi są zrozumiałe(Zgodnie z normą rozwojowa może jeszcze nie wypowiadać głosek szeregu szumiącego [ sz, ż, cz, dż ] oraz głoski [r]) -mówi płynnie -mówi odpowiednio głośno -uważnie słucha innych -zadaje pytania i odpowiada na pytania innych -segreguje przedmioty według jednej cechy (wielkość, kształt, kolor, przeznaczenia) -kontynuuje proste dwu, trzyelementowe sekwencje -łączy obrazki w pary -odtwarza podany wzór, rytm -układa prostą 3 lub 4-elementową historyjkę obrazkową -układa obrazek z 4 części -wymienia elementy zauważone na ilustracji -recytuje krótkie wierszyki, rymowanki, wyliczanki -interesuje się książkami -chętnie słucha opowiadań, baśni i innych form literackich -potrafi po wcześniejszych ćwiczeniach podzielić krótkie proste wyrazy na sylaby i je wyklaskać -określa położenie przedmiotów na ilustracji względem siebie, posługuje się pojęciami: na, pod, obok, w -określa kierunki od osi własnego ciała (góra, dół, bok) -rozróżnia podstawowe figury geometryczne (trójkąt, koło, kwadrat) -przelicza na konkretach w zakresie 5 -posługuje się liczebnikami porządkowymi, potrafi na polecenie podać np. drugi, trzeci, piąty klocek z szeregu -potrafi ułożyć na polecenie dwa nierównoliczne zbiory i wskazać gdzie jest więcej, a gdzie mniej elementów -chętnie uczestniczy w zabawach parateatralnych -improwizuje ruchem i gestem, porusza się przy muzyce, tańczy, reaguje na sygnały -zna i śpiewa piosenki z repertuaru dziecięcego -rozumie proste polecenia kierowane do niego w nauczanym języku obcym nowożytnym, stosuje się do nich -powtarza proste, wybrane zwroty i wyrazy w nauczanym języku obcym nowożytnym -śpiewa w grupie poznane piosenki, powtarza proste rymowanki i wierszyki w nauczanym języku obcym nowożytnym |
-podaje swoje imię i nazwisko -wie, ile ma lat -zna nazwę grupy przedszkolnej, do której należy -wie, w jakiej miejscowości mieszka - wie, jakiej jest narodowości -wymienia i nazywa członków swojej rodziny -wie, w jakim państwie mieszka -zna nazwę stolicy Polski -rozpoznaje flagę i godło Polski -samodzielnie wymienia nazwy pór roku, zna dni tygodnia -posługuje się pojęciami typu: dzisiaj, wczoraj, jutro, rano, wieczorem, teraz, późnie - buduje wypowiedzi poprawne gramatycznie i logicznie -poprawnie artykułuje wszystkie głoski? (może jeszcze w spontanicznych wypowiedziach zastępować głoski szumiące [sz, ż, cz, dż] głoskami syczącymi [s, z, c, dz], choć powinno już w kontroli umieć je wypowiadać; może jeszcze nie wypowiadać głoski [r], zamieniać ją na [l]) -mówi płynnie -mówi odpowiednio głośno -uważnie słucha innych - odpowiada na pytania -formułuje dłuższe wypowiedzi o ważnych sprawach - klasyfikuje przedmioty wg zauważonej reguły -kontynuuje sekwencję -łączy obrazki w pary -odtwarza podany wzór, rytm -określa położenie przedmiotów w przestrzeni według podanych kryteriów, posługuje się pojęciami: na, pod, obok, w -rozróżnia stronę lewą i prawą -układa 4 elementową historyjkę obrazkową -układa obrazek z części -wymienia elementy zauważone na ilustracji, odnajduje różnice na ilustracjach -recytuje krótkie wierszyki, rymowanki, wyliczanki -wyodrębnia głoski w wyrazach o bardzo prostej budowie fonetycznej (np. mama, tata, dom, kot, lala) -interesuje się książkami -z uwagą słucha opowiadań, baśni i innych form literackich -dzieli wyrazy na sylaby -określa ilość wyrazów w krótkich, prostych zdaniach -wyróżnia głoski w nagłosie wyrazów -prawidłowo trzyma narzędzie podczas rysowania, kreślenia i prób pisania -sprawnie posługuje się nożyczkami -rysuje szlaczki -rysuje po śladzie -starannie koloruje, mieści się w granicach konturów -prawidłowo określa lewą i prawą stronę -określa położenie obiektów w stosunku do innych obiektów -rozróżnia podstawowe figury geometryczne -liczy na konkretach w zakresie 10 -określa równoliczność lub nierównoliczność dwóch zbiorów poprzez samodzielne ich przeliczenie -posługuje się liczebnikami porządkowymi - chętnie uczestniczy w zabawach parateatralnych -improwizuje ruchem i gestem, porusza się przy muzyce, tańczy, reaguje na sygnały -zna i śpiewa piosenki z repertuaru dziecięcego -rozumie proste polecenia kierowane do niego w nauczanym języku i stosuje się do nich -używa wybranych zwrotów i wyrazów w nauczanym języku obcym nowożytnym -śpiewa w grupie poznane piosenki, powtarza proste rymowanki i wierszyki w nauczanym języku obcym nowożytnym |
Tab.1 Opracowano na podstawie e-przewodnika metodycznego Arkusz obserwacji dziecka cztero i pięcioletniego. Biela A. WSiP 5
Bibliografia:
1. Czerepaniak-Walczak M., (1997), Aspekty i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela, Toruń: Edytor.
2. Krysa W., Internetowe czasopismo edukacyjne „Trendy”.
3. Okoń W., (1996), Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa: Żak.
4. Rys.1 Oprac. na podstawie: Dryjas K., Jas M. Wspomaganie przedszkoli w rozwijaniu u dzieci kompetencji kluczowych. ORE
5. Tab.1 Opracowano na podstawie e-przewodnika metodycznego Arkusz obserwacji dziecka cztero i pięcioletniego. Biela A. WSiP
OPRACOWAŁA: Monika Fabjanowska
Aneta Jędrasik











