Nauka odpowiedzialności to bardzo trudna sztuka, która wymaga uzmysłowienia dziecku, że za każdym jego czynem kryją się konkretne konsekwencje.  Każdy wybór wiąże się z określonymi skutkami. W samym słowie odpowiedzialność zawiera się jego pierwotne znaczenie. Być odpowiedzialnym to znaczy odpowiadać za siebie lub za coś. Z kolei odpowiadać to troszczyć się, opiekować się czy też w pewnym sensie - zarządzać. 

My jako rodzice powinniśmy uczyć dziecko odpowiedzialności dając dobry przykład. Nigdy nie nauczymy dziecka odpowiedzialności, gdy sami nie będziemy odpowiedzialni. Dobry przykład od rodziców jest kluczowy w tej nauce. Jeżeli bowiem dziecko zobaczy np., że nie wynosimy talerza po skończonym obiedzie, będzie robiło to samo i uzna za normalną sytuację. To oczywiście drobny przykład, ale pokazujący mechanizm. Jeśli od najmłodszych lat będziemy uczyli swoje dzieci odpowiedzialności, będzie ono rosło zdobywając szacunek i zaufanie wśród ludzi z jego najbliższego otoczenia. To także świetny sposób na nieustanne umacnianie poczucia własnej wartości malucha.

Kiedy chcemy, by nasze dziecko było odpowiedzialne za swoje czyny i powzięte decyzje, trzeba powierzać mu zadania, oczywiście na miarę jego możliwości, w których będzie miało szansę się wykazać, przekonać siebie i innych, że jest zdyscyplinowane i potrafi mądrze kierować swoim życiem.

Warto rozwijać pewność siebie u dziecka i dbać o jego wysoką samoocenę oraz uczyć asertywności. Niech maluch wie, że korzystnie mieć własne zdanie na każdy temat i bronić go, mimo że inni uważają inaczej. Trzeba też wskazywać na rezultaty własnego stanowiska i dokonywanych wyborów. Dziecko musi nauczy się dostrzegać, że każda decyzja pociąga za sobą określone skutki, np. kiedy pójdzie się zbyt późno spać, będzie się sennym następnego dnia, kiedy zapomni wrzucić do prania swojej ulubionej koszulki, nie będzie mógł jej ubrać itp. Dziecko powinno doświadczyć rezultatów własnych zachowań na swojej skórze, wówczas ma szansę uczyć się na błędach i rozwijać poczucie odpowiedzialności za siebie, jak i innych. Weźmy np. klocki. Co to znaczy odpowiadać za nie? Nic innego, jak dbać o to, by można się nimi bawić następnym razem. Dziecko musi wiedzieć po co sprząta klocki. Nie tylko po to, by nie było bałaganu (to oczywiście również ważne), ale by ich nie zgubić, zniszczyć itp. Powinniśmy zatem zaszczepić w nim świadomość, że odpowiada dlatego za swoje zabawki, by w przyszłości móc znów z nich korzystać. A przecież tak bardzo je lubi.

Kiedy dziecko nabierze świadomości, że dana decyzja wiąże się z określonymi skutkami, np. zbyt późne wstawanie uprawdopodabnia spóźnienie się na zajęcia w przedszkolu, pobicie siostry grozi karą, czas na samodzielne małe wybory dziecka. Pozwólmy dzieciom decydować o sobie, np. niech dziecko wybierze, czy chce ubrać sztruksy, czy dżinsy, czy woli zjeść marchewkę, czy banana, czy napije się soku jabłkowego, czy może pomarańczowego. Czasami nawet, jeśli to konieczne, stwórzmy pozory wyborów. Nie pytajmy: „W co chcesz się ubrać?”, bo może się okazać, że nasza pociecha chętnie pobiegałaby po dworze w mroźne popołudnie w krótkich spodenkach. Dawajmy alternatywę: albo-albo. Niech maluch ma satysfakcję, że może sam podejmować decyzje i ponosić ich konsekwencje. Im więcej możliwości decydowania, tym szybszy rozwój samodzielności i poczucia odpowiedzialności. Ponadto podkreślajmy, że wierzymy w jego rozsądne wybory i że jesteśmy pewni, że sam trafnie podejmie decyzję.

Dobrą szkołą odpowiedzialności jest też posiadanie własnego zwierzęcia, np. psa albo rybek. Konieczność karmienia, mycia zwierzaka, wyprowadzania na spacer, sprzątania po nim, wymieniania wody w akwarium uczy malucha, że pupil to nie tylko przyjemność, ale też obowiązek, którego nie wolno zaniedbać. Naukę odpowiedzialności można rozpocząć też od powierzenia dziecku opieki nad kwiatkiem. Dziecko musi pamiętać o podlewaniu rośliny i innych zabiegach pielęgnacyjnych. Kiedy zapomni o obowiązkach, roślina uschnie. Powinniśmy też uczyć dzieci staranności w wykonywaniu powierzonych im zadań. Prace nie powinny być wykonywane byle jak, ale skrupulatnie. Jakość wykonania zadań świadczy bowiem pośrednio o człowieku.

Nie zapominajmy o tym, aby znaleźć dobre słowo, pochwalić malucha za odpowiedzialne zachowanie, dobrze wykonane zadanie albo za bezinteresowną pomoc okazaną koledze. Pochwała to świetny system motywacyjny dla dorastającej osoby. Dzieci uwielbiają pochwały, a jeśli będą je często otrzymywały, naturalnie będą dążyły do robienia rzeczy dobrze i z zaangażowaniem.

Literatura:

Kamila Krocz Nauka odpowiedzialności

Internet:

https://www.mjakmama24.pl/dziecko/wychowanie/jak-nauczyc-dziecko-odpowiedzialnosci-5-skutecznych-sposobow-aa-rjQf-R3Kh-PRBt.html

https://krokdozdrowia.com/jak-nauczyc-dziecko-odpowiedzialnosci/

Opracowała

Aneta Jędrasik